Een Kistenfabriek wordt
Kringloopwinkel
H.A. Stalknecht
Eenvoudig,
met die woorden is de oude muurtekst op de gevel
van het pand Trekvaart 33 te IJsselmuiden het beste
te omschrijven. ‘Kistenfabriek H. van Veen
telefoon 2246’, meer staat er niet. De woorden
zijn gevat in een simpel rechthoekig vlak, net onder
de dakgoot. Wie denkt hier een ambachtelijk vervaardigde
houten kist op de kop te kunnen tikken komt bedrogen
uit. Sinds een aantal jaren alweer huisvest Trekvaart
33 de winkel van Kringloop Kampen.
Toen de Kringloopwinkel
in 2002 de locatie aan de Trekvaart betrok werd
het pand eerst grondig gerenoveerd en heringericht.
De plaats van de oude geveltekst was duidelijk herkenbaar,
maar verder onleesbaar. Vele lagen muurverf, als
de jaarringen van een boom, onttrokken de oorspronkelijke
letters aan het zicht. Een oude foto bracht de oorspronkelijk
woorden weer aan het licht. De Kringloopwinkel leek
het jammer dit restant uit het verleden in deze
staat te laten. Er werd contact opgenomen met het
Comite Muurreclames Kampen die zich al aantal jaren
bemoeit deze ‘fresco’s van de kleine
middenstand’ in hun oude luister te herstellen.
Na een historisch onderzoek kon de gevelreclame
in 2005 uiteindelijk in zijn oorspronkelijke staat
worden teruggebracht.
BEGINJAREN
Het was Hendrik van Veen (1868-1956) die in 1905
samen met zijn compagnon G. van der Maat in de Voorstraat
te Kampen een pakhuis huurde en daar begon met de
fabricage van houten kisten. In die tijd, toen plastic
en karton nog onbekend waren, was hout het materiaal
bij uitstek om kwetsbare voorwerpen en goederen
in op te slaan en te vervoeren. In de werkplaats
aan de Voorstraat gebeurde alles nog met de hand.
Met handkarren werd het hout aangevoerd.
De zaken gingen voorspoedig en al snel moest worden
omgezien naar een ruimere omgeving. Die werd gevonden
aan de Trekvaart in IJsselmuiden. Al snel besloeg
de fabriek drie grote houtloodsen, een schaverij,
een zagerij, een spijkerafdeling en een krullen-
en zaagselopslag. De houtloodsen lagen deels achter
de woningen en op het terrein van de spoorwegen
en omvatten ook het pand van het huidige Tuinman
meubelen. Het pleintje dat nu voor de Kringloopwinkel
ligt bestond nog niet.
Hendrik van Veen stapte voor dag en dauw op zijn
fietsje en peddelde de hele regio en daarbuiten
af op zoek naar afnemers. En dat ging hem blijkbaar
goed af. In het begin waren het vooral eierkisten
die werden gemaakt. Vooral zijn contacten met de
grote eier-exporteurs van de Achterhoek en de Veluwe,
die veelal op Duitsland handelden, waren lucratief.
Opdrachten voor soms wel 100.000 of meer kisten
waren geen uitzondering. Het ging daarbij om speciale
kistjes voor eenmalig gebruik, wat betekende dat
ze van dun hout werden vervaardigd en ongemonteerd
geleverd. Het spreekt vanzelf dat degelijke grote
partijen niet meer met de hand gemaakt konden worden.
In de loop van de jaren twintig mechaniseerde het
bedrijf zich grondig. De grote spijkermachines speelden
daarbij een centrale rol.
De periode van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
was een moeilijke tijd waarin Van Veen zich gedwongen
zag tijdelijk over te schakelen op het zagen en
de verkoop van brandhout, iets waar in die jaren
groot gebrek aan was.

INTERMEZZO
In 1923 besloten Hendrik van Veen en zijn compagnon
G. van der Maat hun partnerschap op te zeggen en
ieder hun eigen weg te gaan. Van Veen hield de beschikking
over de panden aan de Trekvaart. De kistenfabriek
floreerde. Hendriks zoon Peter kwam in de zaak.
Het tijdvak van de Duitse bezetting (1940-1945)
vormde een uitzondering op de voorspoed. Tegen het
einde van de oorlog kwam de productie helemaal stil
te liggen. De zware ijzeren machines werden door
de Duitsers gevorderd. Om dit verlies te voorkomen
werd in allerijl achter de loodsen aan de Trekvaart
op het gehuurde opslagterrein van de spoorwegen
diepe gaten in de grond gegraven. De machines werden
daarin neergelaten en met zeilen afgedekt en met
houtstapels gecamoufleerd. Ook op een andere manier
was het laatste oorlogsjaar penibel. Tijdens de
bevrijding van Kampen en IJsselmuiden door Canadese
troepen kwam de Trekvaart onder vuur te liggen van
Duits geschut dat opgesteld stond in het Zalker
bos. Een granaat sloeg zelfs in in het dak van de
kistenfabriek. Vanwege de gevaarlijke situatie werden
alle bewoners van de Trekvaart geëvacueerd.
De familie Van Veen vond tijdelijk onderdak aan
de Dorpsweg. De fabriekspanden werden door de Canadezen
gevorderd. In het pand van de huidige Kringloop
aan de Trekvaart sliepen en aten de bevrijders.
De loods van Van Veen waar nu Tuinman meubelen zit,
werd gebruikt garage voor pantserwagens. Langs de
Trekvaart stonden in die tijd veel geschut en pantservoertuigen
opgesteld.
NA
DE OORLOG
Nadat de Canadezen waren vertrokken kon de draad
weer worden opgepakt. De spijker- en schaafmachines
werden uit hun ondergrondse schuilplaats gehaald
en weer bedrijfsklaar gemaakt. De export van eieren
naar Duitsland was helemaal stil komen te liggen,
zodat gekeken moest worden naar andere afzet dan
de tot dan toe zo succesvolle eierkist. Die werd
gevonden in de fabricage van fruitkisten vooral
voor de telers in de Betuwe. In de loop van de oorlog
waren daar de meeste kisten als brandhout in rook
opgegaan. Een grote behoefte aan nieuwe kisten was
daarvan in de eerste naoorlogse jaren het gevolg.
In de eerste jaren na de oorlog moest er in ploegendienst
dag nacht worden gewerkt om aan de vraag te kunnen
voldoen. Hendrik van Veen ontwierp voor de fruittelers
een speciale kist, gebaseerd op de maten van het
aangeleverde hout, toen altijd in Engelse duimen
gemeten. De door Van Veen gemaakte fruitkist werd
al snel de landelijke standaard.

SUCCESSTORYMET
EEN EINDE
Het ging weer goed met het bedrijf aan de Trekvaart.
In 1955 kon met een feestelijke bijeenkomst in de
Kamper stadsgehoorzaal het vijftigjarig jubileum
worden gevierd. Even leek de viering niet door te
zullen gaan vanwege gezondheidsklachten van de heer
Van Veen die ondertussen al een achtenswaardige
leeftijd had bereikt. Hoewel hij nog dagelijks in
de fabriek aan de Trekvaart te vinden was, was het
toch vooral zijn zoon Peter van Veen die de dagelijkse
leiding in handen had. Ook diens zoon Hendrik junior
(1932) was intussen in de zaak begonnen. Toch zou
het bedrijf tien jaar later de deuren sluiten. In
1956 overleed Hendrik van Veen op 88-jarige leeftijd.
Nog geen jaar later stierf ook zijn zoon Peter van
Veen onverwacht. Hendrik van Veen junior stond er
toen, met zijn 25 jaren, alleen voor. Hij had de
tijd niet mee. Onvermijdelijk werd de houten kist
vervangen door nieuwe materialen als karton en plastic.
Die omslag ging snel. In 1965 besloot Hendrik jr.
de boel te sluiten. De inboedel werd verkocht aan
de firma Halbertsma in Grouw. De panden aan de Trekvaart
bleven in handen van de familie Van Veen. Hendrik
jr. opende aan de Trekvaart een handel in caravans.
In die tijd ook moesten de woningen op nummer 29
en 31, rechts naast de fabriek, wijken om plaats
te maken voor het huidige pleintje. De ingrijpende
koerswijziging van Van Veen jr. leek een handige
zet in een tijd waarin dankzij de stijgende welvaart
de vakantie werd ontdekt. Toch werd de caravanhandel
geen succes. In 1970 stopte Hendrik jr. de handel.
Het complex aan de Trekvaart 33 werd verhuurd aan
de firma Kampri die er zaken deed in roestvrijstalen
keukenbladen. De loods op nummer 19 werd verhuurd
aan Walinga meubelen, later aan Tuinman meubelen.
Ongeveer vijf jaar later vestigde Seinen meubelen
zich op de plaats van Kampri aan de Trekvaart 33.
Seinen vertrok in 2002 naar het toen net opgeleverde
industrieterrein aan de Zendijk te IJsselmuiden.
Het pand werd overgenomen door Kringloop Kampen,
die toen juist op zoek was naar vervanging van zijn
locatie aan de Noordweg 7a te Kampen, waar de kringloopwinkel
plaats moest maken voor de geplande nieuwbouw op
het voormalige terrein van pannenfabriek BK (Berk).
EPILOOG
En dat is in het kort het verhaal van de lotgevallen
van kistenfabriek Van Veen. Om nu te zeggen dat het
sindsdien stil is geworden aan de Trekvaart zou gelogen
zijn. De Kringloopwinkel zorgt voor meer bezoekers
dan dat dit stukje IJsselmuiden ooit eerder heeft
gezien. Wat herinnert aan de voormalige kistenfabriek
zijn granaatscherven in een zolderbalk en een door
Van Veen gefabriceerde houten haringkist, ooit bij
de Kringloop binnengebracht en nu weer thuis aan de
Trekvaart. Op een zijmuur staan nog de stiekem ingekraste
namen van de jongste maatjes uit de jaren vijftig.
En natuurlijk de muurtekst aan de gevel met telefoonnummer
2246.
|